Najczęściej wykonywanym badaniem cytologicznym u kobiet jest ocena mikroskopowa komórek nabłonka wielowarstwowego płaskiego, pokrywającego część pochwową szyjki macicy, po uprzednim ich utrwaleniu i wybarwieniu metodą Papanicolaou.

Kiedy kobieta po raz pierwszy w życiu powinna wybrać się na cytologię?

Gdy ma 25 lat. Od tej reguły są jednak wyjątki. Temu badaniu powinny się poddawać młodsze kobiety, jeśli bardzo wcześnie rozpoczęły współżycie płciowe bądź wykazują ryzykowne zachowania seksualne, na przykład mają wielu partnerów. Nie powinny także czekać do 25. urodzin kobiety, które są nosicielkami wirusa HIV, wirusa brodawczaka ludzkiego - HPV, przyjmują leki immunosupresyjne (zmniejszające odporność immunologiczną organizmu) albo były leczone z powodu nadżerki czy dysplazji (stanu przednowotworowego) szyjki macicy.

Czemu służy badanie?

Badanie cytologiczne pochwy (części pochwowej szyjki macicy) służy profilaktyce i wykrywaniu stanów przednowotworowych i raka inwazyjnego szyjki macicy, a także kontroli efektywności ich leczenia. Na podstawie badania cytologicznego ustala się dalsze postępowanie diagnostyczne (np. badanie kolposkopowe, wyłyżeczkowanie kanału szyjki i jamy macicy) oraz terapeutyczne (np. elektrokoagulację nadżerki tarczy części pochwowej szyjki macicy).
 
Jak często wykonywać badanie cytologiczne?
Badanie powinno być wykonywane od czasu rozpoczęcia współżycia płciowego raz na rok.

Sposób przygotowania do badania
Nie ma konieczności wykonywania wcześniej innych badań. Kilka dni przed badaniem nie należy stosować leków miejscowych dopochwowo ani też płukania pochwy. Pacjentka powinna powstrzymać się od stosunków płciowych co najmniej 24 godziny przed badaniem. W przypadku stwierdzenia u pacjentki stanów zapalnych pochwy wskazane jest ich wyleczenie przed pobraniem materiału do badania cytologicznego.

Opis badania
Badanie polega na pobraniu z część szyjki macicy materiału komórkowego. Komórki złuszcza się poprzez pocieranie powierzchni tkanek jednorazową szczoteczką. Pobrany materiał komórkowy jest następnie rozprowadzany cienką warstwą na powierzchni szkiełka podstawowego i natychmiast umieszczany w płynie utrwalającym (jest to tzw. rozmaz cytologiczny). Tak przygotowany rozmaz podlega odpowiednim barwieniu (metodą Papanicolaou) a następnie poddawany jest ocenie mikroskopowej i opisowi wg standardu Betesda.

Informacje, które należy zgłosić wykonującemu badanie
Przed badaniem
>   datę ostatniej miesiączki i czas trwania cykli miesiączkowych (najdłuższy i najkrótszy).
>   aktualnie przyjmowane leki - zwłaszcza hormonalne.
W czasie badania
>   wszelkie nagłe dolegliwości (np. ból).

Jak należy zachowywać się po badaniu?
Nie ma specjalnych zaleceń.

Możliwe powikłania po badaniu
Brak powikłań. Badanie może być powtarzane wielokrotnie. Wykonywane jest u pacjentek w każdym wieku, a także u kobiet ciężarnych.