Stanem zmniejszonej, w odniesieniu do norm dla płci i wieku, ale jeszcze nie osiągającej wartości patologicznych, gęstości kości jest osteopenia.
Do przyczyn wystąpienia osteoporozy pierwotnej należą:
- menopauza (zwłaszcza wczesna)
- zaawansowany wiek
Czynniki ryzyka wystąpienia osteoporozy:
- uwarunkowania genetyczne
- szczupła budowa ciała lub nadwaga
- nieprawidłowa dieta (ubogobiałkowa oraz ubogowapniowa)
- długotrwałe unieruchomienie, które może spowodować zmiany osteoporotyczne nawet u młodych osób
- picie alkoholu, zwłaszcza w młodym wieku
- palenie papierosów
- przyjmowanie leków: kortykosteroidów, nasennych, hormonów tarczycy
- inne choroby: cukrzyca, reumatoidalne zapalenie stawów, kamica nerkowa
- niedobór witaminy D
- niektóre leki, np. heparyna, fenytoina, barbiturany
Spożycie kawy nie wiąże się ze zwiększonym ryzykiem rozwoju osteoporozy. Bardzo ważną rolę odgrywają hormony, które działają ochronnie, a ich niedobór sprzyja rozwojowi choroby:
- estrogen u kobiet
- testosteron u mężczyzn
Nadmiar kortykosteroidów może doprowadzić do rozwoju osteoporozy steroidowej.
Objawy
W początkowej fazie, choroba przebiega bezobjawowo. Do najczęstszych objawów klinicznie jawnej osteoporozy należą:
- bóle kości długich pod wpływem obciążenia;
- obniżenie wzrostu (złamania kompresyjne kręgów) i ból kręgosłupa oraz powstanie nadmiernej kifozy piersiowej (garb starczy)
- złamania kości przy niewielkich urazach (szczególnie niebezpieczne są złamania szyjki kości udowej, ale często łamią się kość ramienna - bliższy odcinek i dalszy k. promieniowej).
Osteoporoza a dieta
Optymalnie i właściwie zbilansowana dieta powinna dostarczać wszystkich niezbędnych składników odżywczych i mineralnych. Zapotrzebowanie na składniki pokarmowe jest uzależnione od płci, wieku i trybu życia. Nie jest prawdą, że istnieje jedna idealna dieta, która byłaby odpowiednia dla wszystkich i w pełni realizowałaby potrzeby żywieniowe każdego z nas. Inne oczekiwania dietetyczne ma wzrastający i szybko zmieniający się organizm dziecka, a inne rozwinięte ciało osoby dorosłej.
Osteoporoza należy do grupy chorób, w których dieta ma olbrzymie znaczenie. Wiedza, że sposób odżywiania się może mieć wpływ na czas ujawnienia się i tempo rozwoju osteoporozy jest naszą potężną bronią. Należy tylko umieć odpowiednio ją wykorzystać. Podczas konstruowania modelu odżywiania, który ma chronić przed osteoporozą, obowiązują ogólne zasady żywienia racjonalnego. Szczególny nacisk kładzie się jednak na spożywanie pokarmów bogatych w wapń i witaminę D (mleko i nabiał), natomiast zaleca się ograniczanie tych produktów, które nie służą naszym kościom np. napoje gazowane.